کتاب مواعظ البهجه | انتشارات واژه پرداز اندیشه

کتاب «مواعظ‌البهجه» مجموعه‌ای ارزشمند از فرمایشات حضرت آیت‌الله بهجت (ره) پیرامون اخلاق و تهذیب نفس است که به همت مرکز تنظیم و نشر آثار معظم‌له گردآوری شده و با نظارت علمی جمعی از شاگردان ایشان به زیور طبع آراسته گردیده است.

نام و آوازه «العبد محمدتقی البهجه» را همه می‌شناسیم؛ پای درس اخلاق ایشان نشسته‌ایم و شاید با نفس مسیحایی ایشان اشکی جاری ساخته‌ایم و دلی را از زنگار گناه شسته‌ایم. حکایت سخن ایشان از همان نوع از دل برآمده و لاجرم بر دل نشسته است. به مدد تلنگرهای ایشان بر تنگِ نازک‌تنِ تنهایی، دل‌هایمان زندگی خود را بر مدار خدا بنا کرده‌ایم و یک قدم به سوی خدا بازگشته‌ایم. کتاب حاضر، پندهایی قند از همین جنس است.

ساختار کتاب در چهار بخش

بخش اول؛ مقدمات نظری سلوک و تزکیه
این بخش از هشت موعظه تشکیل شده است. نخستین موعظه، نفس را زیر ذره‌بین نقد قرار داده و از چیستی اخلاق، هدایت نفس، الهامات نفس، نفس لوّامه، تزکیه نفس و تحصیل علم می‌گوید. از دیدگاه علامه طباطبایی:
«خلق همان ملکه نفسانی است که افعال انسان و کارهای او با تکیه بر آن به راحتی صادر می‌شود و به فضیلت‌هایی مثل عفت و شجاعت (که ممدوح است) و رذیلت‌هایی مثل شکم‌پرستی و ترسو بودن (که مذموم است) تقسیم می‌شود. البته وقتی بدون قید آورده شود، خلقِ حسن و نیکو از آن فهمیده می‌شود.»

دیگر مواعظ بخش اول، رهبانیت و سلوک در کنجِ عزلت را نفی می‌کنند و سالک الی‌الله را به محضر عقل و قلب می‌کشانند. یکی از قوای آدمی، قوه عاقله است؛ اهمیتی که این نیرو در وجود آدمی دارد تا بدان پایه است که مقام و تکلیف انسان بر اساس عقل اوست. در مورد قلب نیز باید گفت که از حیث هویت انسانی، آنچه نقش محوری را در پرداختن به معنای زندگی ایفا می‌کند، «قلب» است. نقش توفیق، استاد، قرآن و عترت نیز در ادامه بخش نخست کتاب واکاوی شده‌اند.

بخش دوم؛ بایسته‌های معرفتی سلوک و تزکیه
آیت‌الله بهجت بر لزوم مراجعه به کتاب‌های اخلاقی معتبر تأکید دارند و مطالعه زندگی عالمان ربانی را مؤثر می‌دانند. این بخش با حدیث امام باقر (ع) که می‌فرمایند: «هَلِ الدِّینُ اِلّا الحُبّ»، از دوگانه محبت و دینداری سخن می‌گوید. تقوا، اخلاص، رضا و تسلیم از دیگر موضوعات مطرح‌شده در این بخش هستند.

بخش سوم؛ موانع سلوک و تزکیه
گناه و غفلت، دو مانع مهم بر سر راه سلوک و تزکیه هستند. همان‌طور که نقطه آغاز برای سالک الی‌الله، یقظه و بیداری است، اولین نقطه سقوط نیز غفلت است و گناه، مهم‌ترین مانع در مسیر تزکیه نفس محسوب می‌شود.

بخش چهارم؛ از مبانی تا عمل
این بخش مخاطب را از صحنه مبانی و اصول نظری به صحنه عمل می‌کشاند و در بیست موعظه، از موضوعاتی چون توسل، ذکر، دعا، روزه، تواضع، صبر، شکر و قناعت سخن می‌گوید.

چرا باید کتاب مواعظ‌البهجه را مطالعه کنیم؟

امام علی (ع) می‌فرمایند: «گوش خود را به شنیدن خوبی‌ها عادت بده و به آنچه که به صلاح و درستی تو نمی‌افزاید گوش مسپار، زیرا این کار دل‌ها را زنگار می‌زند و موجب سرزنش می‌شود.»

کتاب مواعظ‌البهجه دقیقاً همان سخنی است که آلودگی‌ها را زایل می‌نماید.

این کتاب به چه کسانی پیشنهاد می‌شود؟

طلاب و جوانان، علاقه‌مندان به اخلاق اسلامی و تمامی افرادی که می‌خواهند در مسیر خدا حرکت کنند و سبک زندگی اسلامی را تا رسیدن به سعادت بیاموزند.

برشی از کتاب

آیت‌الله بهجت (ره) درباره کلام اهل‌بیت (ع) معتقد بودند: سخنانشان بالاتر از سخنان مخلوق و پایین‌تر از سخنان خالق است و نظرشان بر این بود که انسان با خواندن این روایات، گویا پای منبر آن بزرگواران حاضر می‌شود. لذا به اهل منبر و مبلغین تأکید می‌کردند که بالای منبر از آیات و روایات بگویند، نه هر مطلبِ ذوقی و بی‌‌پایه علمی. زمانی که بعضی از فضلا در منبر به آیات و روایات تمسک می‌کردند، ایشان بسیار خوشحال می‌شدند و بعد از منبر می‌فرمودند: «خیلی خوب است که فقط از روایات بیان فرمودید.»